اولين گامي را كه انسان بايد براي تربيت نفس بردارد، مسأله ضبط قوّه خيال است. خيال را مهار كن، نگذار تفكّر شهوي يا غضبي بيايد بر تو مسلّط شود. نگذار كه خيال شهوت و غضب را براي تو آراسته كند. اگر بگوييد دست خودم نيست، مي‌گويم چرا دست خودت است، راهش تفكر است، تفكّر، تفكّر! حالا در چه چيزي تفكر كنم؟ من دو تا چيز گفتم؛ يكي تفكر در آلاء الهي و بعد هم اين مسأله كه اصلاً تو براي چه خلق شده­اي كه اين را قبلاً بحث كردم. ديگري موازنه كه در اين جلسه مطرح كردم. تفكر كن، تو عقل داري و مي‌تواني مقايسه كني.

بعد از اين كه شخص از منزل تفكّر گذشت، پا به منزل عزم مي‌گذارد. حالا نسبت به چه چيز عزم پيدا مي‌كنيم؟ گفتيم كه عزم نسبت به عمل است؛ تصميم قطعي است. اصلاً مي‌گويند كه عزم از امتيازات انسان از ساير حيوانات است و مي‌گويند كه جوهره انسانيت عزم است. ميزان امتيازِ انسان از ساير حيوانات، عزمِ انسان است، حتّي تفاوتِ درجات انسانها، به تفاوت درجاتِ عزم آنها است. هر كه عزمش بيش، انسانيّتش بيشتر. هر كه عزم دارد انسان است، آن كسي كه عزم ندارد، انسان نيست. در اينجا كه مي‌گوييم شخص از منزل تفكّر به منزل عزم پا مي­گذارد، عزم به چه معنا است؟ تصميم گيري بر تركِ معاصي و فعلِ واجبات. اين تصميم مي‌گيرد كه امورِ فوت شده در ايّام حياتش را جبران كند. چه چيزي از او فوت شده است؟ كارهاي خوبي كه بايد مي‌كرد و نكرد و تصميم مي‌گيرد كه اينها را جبران كند، يعني معاصي را ترك كند و خيرات را انجام دهد. از آن طرف هم تصميم مي­گيرد كه ظاهرش را از نظر اعمال، ظاهري انساني، عقلي، شرعي و الهي بكند. كاري را انجام مي­دهد كه وقتي يك عقلِ عمليِ سالم نگاه كند، مي‌گويد او انسان است، چه انساني! ما خودمان وقتي يك انسان متشرّع را مي‌بينيم، مي‌گوييم چه قدر نسبت به امور ديني‌اش فرد مراقبي است! تصميم مي­گيرد كه ظاهرش را به اينكه بگويند او انساني عقلي و شرعي است، آراسته كند.

تربیت ومربیان تربیتی۵ (آیت الله شیخ مجتبی تهرانی)